Οι βιβλιογραφικές αναζητήσεις και οι επακόλουθες συναγωγές δεν κλείνουν ποτέ. Τον τελευταίο καιρό, αναδιφώντας αιγυπτιώτικα έντυπα για τον εντοπισμό κειμένων που αφορούν τον Νίκο Νικολαΐδη τον Κύπριο (για την υπό έκδοση αλληλογραφία του), εντοπίσαμε αρκετά καβαφ(ολογ)ικά δημοσιεύματα που δεν έχουν καταγραφτεί στη μνημειώδη Βιβλιογραφία Κ. Π. Καβάφη του Δημήτρη Δασκαλόπουλου (Θεσσαλονίκη, ΚΕΓ, 2003) ή στο συμπλήρωμά της (Κονδυλοφόρος 11, 2012). Ας μας επιτραπεί να καταθέσουμε εδώ τις βιβλιογραφικές αυτές προσθήκες, παρόλο που η αναδίφησή μας δεν είναι συστηματική και βασίζεται κυρίως σε έντυπα ψηφιοποιημένα από τη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων αλλά και σε έντυπα που είδαμε στην πλούσια βιβλιοθήκη του Αλεξανδρινού Ευγένιου Μιχαηλίδη (στο Ελληνικό Προξενείο της Αλεξάνδρειας), στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο / ΜΙΕΤ (Αθήνα) και σε βιβλιοθήκες της Λευκωσίας (κυρίως στην ψηφιακή συλλογή εφημερίδων του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών). Όπως διαπιστώνεται, πολλά έντυπα του αιγυπτιώτικου ελληνισμού δεν σώζονται, δυστυχώς, σε καμιά ελλαδική ή κυπριακή βιβλιοθήκη. Δεν αποκλείεται σε τέτοια ή άλλα έντυπα, όπως και σε πολλές ψηφιοποιημένες εφημερίδες, να λανθάνουν και άλλα καβαφ(ολογ)ικά δημοσιεύματα.
Αρκετές αναφορές στον Καβάφη εντοπίζονται, λ.χ., στο εβδομαδιαίο περιοδικό Οθόνη (Αλεξάνδρεια, 1926-1928), από το οποίο, όμως, δεν έχουμε εντοπίσει παρά μόνο λίγα τεύχη. Από ολιγόλογα, συνήθως ανυπόγραφα και χιουμοριστικά, σχόλια διαφαίνεται ότι η ομάδα του περιοδικού γνώριζε πολύ καλά τη σχέση του Καβάφη με την Αλεξανδρινή Τέχνη. Σε ένα τέτοιο σημείωμα, που ανήκει πιθανότατα στον αρχισυντάκτη της Οθόνης, τον Μικέ Ανατολέα, ο Καβάφης θεωρείται υπεύθυνος για τα ανυπόγραφα (επικριτικά) σχόλια της Αλεξανδρινής Τέχνης. Με αφορμή το σημείωμα αυτό, προέκυψε μια σύντομη συνομιλία του Ανατολέα με τον Καβάφη (βλ. λ. Δ367.δ). Επίσης, πολλές αναφορές στο πρόσωπο και το έργο του Καβάφη είναι διάσπαρτες στη μακρόβια αλεξανδρινή εφημερίδα Ταχυδρόμος, από την οποία έχουμε διατρέξει αρκετούς τόμους.
Θεωρήσαμε καλό να αποδελτιώσουμε και να παραθέσουμε εδώ αρκετές, μάλλον δευτερεύουσες μαρτυρίες ή χιουμοριστικά και σατιρικά σχόλια για το πρόσωπο και το έργο του Καβάφη. Όλα έχουν τη σημασία τους, αφού διασώζουν κουβέντες, αντιδράσεις, νοοτροπίες και καθημερινές συμπεριφορές του ποιητή αλλά και πολλές πληροφορίες για τον ποιητή και για το πώς τον έβλεπε ο αλεξανδρινός περίγυρος· λ.χ. σε τέτοια κείμενα φαίνεται το πόσο αντιφατικά αντιμετωπιζόταν από λογοτέχνες, λογίους, δημοσιογράφους και σκιτσογράφους στην Αλεξάνδρεια, ιδίως κατά τη δεκαετία του 1920 αλλά και ύστερα από τον θάνατό του, όταν η φήμη του ποιητή στερεώνεται για τα καλά ανάμεσα σε Αιγυπτιώτες αλλά και στην Ελλάδα, στην Κύπρο ή και σε ξένες χώρες. Η εργασία αυτή, που θα μπορούσε να διαβαστεί και ως ένα Χρονικό ή Χρονολόγιο με πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του ποιητή, πλαισιώνεται με άγνωστα ή αθησαύριστα σκίτσα, τα οποία λειτουργούν με τη σειρά τους ως δείκτες για την επιβολή που ασκούσε ο Καβάφης στην αλεξανδρινή κοινωνία του μεσοπολέμου ή και αργότερα.
Προτιμήσαμε να κατατάξουμε με χρονολογική σειρά όλα τα δημοσιεύματα· αναδημοσιεύσεις ποιημάτων και βραχείες συνομιλίες του Καβάφη, σκίτσα και γελοιογραφίες, ανεκδοτολογικά, χιουμοριστικά, κριτικά σχόλια, μαρτυρίες και λογής άλλα κείμενα για τον ποιητή. Όπου δεν δηλώνεται τόπος έκδοσης των εντύπων, εννοείται η Αλεξάνδρεια. Όπου χρειάζεται, παραπέμπουμε στη Βιβλιογραφία Κ. Π. Καβάφη του Δ. Δασκαλόπουλου, δηλώνοντας μόνο την αρίθμηση των λημμάτων.
Ευχαριστώ τους φίλους και συναδέλφους Γιώργο Κεχαγιόγλου, Μιχαήλα Καραμπίνη-Ιατρού και Λάμπρο Βαρελά για τη βοήθειά τους. Οφείλω να ευχαριστήσω και τις παρακάτω βιβλιοθήκες που διευκόλυναν την έρευνά μου: Βιβλιοθήκη Ευγένιου Μιχαηλίδη - Γενικό Προξενείο της Ελλάδος (Αλεξάνδρεια), Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο - ΜΙΕΤ (Αθήνα), Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων (Αθήνα), Εθνική Βιβλιοθήκη (Αθήνα), Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών (Λευκωσία), Βιβλιοθήκη Ιδρύματος Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ΄ (Λευκωσία) και Βιβλιοθήκη Αρχαιολογικού Μουσείου (Λευκωσία).
Με αστερίσκο (*) αποδελτιώνονται μερικά κείμενα χωρίς αυτοψία.
Λευτέρης Παπαλεοντίου
